Ga naar inhoud
← De Sociale Troonrede 2018

Maatschappelijke vraagstukken aanpakken vanuit een ondernemerscommunity

Except is een integraal, duurzaam ontwikkelings- en adviesbureau. Directeur Tom Bosschaert heeft als doel om met zijn bedrijf integrale duurzame ontwikkeling de nieuwe standaard te maken. Hiervoor brengt hij wetenschap, innovatie en duurzaamheid samen. Op die manier helpt Except bedrijven om te verduurzamen en een duurzame omgeving te creëren en daarbij wordt vaak samengewerkt met anderen. Zes jaar geleden ontstond binnen Except de wens om de samenwerking met haar duurzame partners ook een fysieke plek te kunnen geven. Eind 2017 werd deze droom werkelijkheid en opende UCo, de Utrecht Community voor duurzame ondernemers, in een voormalige treinremise in Utrecht. Als oprichter van zowel Except als UCo vroegen we Bosschaert vanuit deze dubbele rol zijn visie te geven op duurzame samenwerking en hoe het werken in een community kan bijdragen aan het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken.

Ecologische en sociale duurzaamheid

“Je zou Except kunnen kennen van het transformatieplan voor de eerste zelfvoorzienende woonwijk in Rotterdam, in het Schiebroek-Zuid. Maar ook hielpen we IKEA bij het verduurzamen van de catalogus. Zo’n grote opdracht gebruikt Except vervolgens als hefboom om de printsector wereldwijd te verduurzamen. Wij werken dus veel in opdracht maar starten ook regelmatig op eigen initiatief projecten om de verwachting van mensen ten aanzien van ecologische en sociale duurzaamheid op te rekken. Een voorbeeld van zo’n eigen project is de Rotterdam Community (RoCo) die we realiseerden in 2011.”

“Na RoCo wilden we in Utrecht een tweede community starten waarin we langdurige samenwerking op het gebied van duurzaamheid kunnen vormgegeven. Dat is UCo, Utrecht Community voor Pioniers, geworden. We willen doorgroeien naar een nationaal centrum voor duurzaam ondernemerschap. En daar stoppen onze ambities niet. In Nederland en in het buitenland willen we meerdere communities gaan bouwen. Elk met een eigen identiteit en focus. De maakindustrie bijvoorbeeld, is één van de sectoren waar we graag iets mee zouden doen.”.

Soorten samenwerkingen in de praktijk

“Ik maak een onderscheid tussen afgedwongen ‘gelegenheidssamenwerking’ tussen bedrijven (bijvoorbeeld om een tender binnen te halen) en langdurige samenwerking. De laatste komt juist voort uit intrinsieke motivatie van de mensen die betrokken zijn vanuit de organisaties. Het duurt daarom ook langer voordat zo’n samenwerking gestalte krijgt. Je moet eerst de juiste partijen bij elkaar brengen, vervolgens ga je met elkaar in gesprek om elkaar af te tasten en pas in een later stadium besluit je of je samen opdrachten aan kunt gaan.”

“We brengen dat ook in de praktijk bij UCo. Daar kun je je niet zomaar aansluiten, de community heeft hierin een belangrijke stem. Je zult als nieuwkomer dus eerst deze ‘hobbel’ moeten nemen. We letten er daarbij vooral op dat het ‘instapniveau’ van de nieuwe ondernemer hetzelfde is als van de zittende ondernemers. Uiteindelijk leidt dat ertoe dat de gesprekken bij onze koffieautomaat anders, inhoudelijker, zijn dan de gesprekken in een doorsnee bedrijfsverzamelgebouw. Een bedrijfsverzamelgebouw heeft als doel om werkplekken te bieden. Maar bij ons is het gebouw een middel en geen doel op zich. Deze visie past goed bij Except. Wij zijn geen vastgoedonderneming, maar een organisatie die waardevolle kennis toe wil voegen aan de omgeving.”

Als we vanuit UCo een nieuwe samenwerking met een ondernemer aangaan dan kijken we concreet naar twee zaken. Allereerst of je voldoende achtergrondkennis hebt van duurzaamheid. En, ook heel belangrijk, of je bij wil dragen aan onze samenwerking om maatschappelijke vraagstukken aan te pakken. Want het is uitdrukkelijk de bedoeling dat UCo een drijvende kracht wordt om verandering in de samenleving te bewerkstelligen. Dat kan dus niet bij mooie woorden alleen blijven. We spreken de wederzijdse verwachting over samenwerking naar elkaar uit en leggen het zelfs vast in het huurcontract. Een paar dagdelen per jaar moet de nieuwe ondernemer werken aan projecten die binnen de community worden opgepakt. Het is onze ervaring dat in de praktijk altijd blijkt dat ondernemers meer tijd investeren dan vooraf afgesproken. En daardoor wordt het ambitieniveau van de projecten die binnen UCo ontstaan steeds hoger.”

Het MKB brengt trek- en duwkracht in

“Ik geloof erin dat binnen het midden- en kleinbedrijf (MKB) een dergelijke manier van samenwerken goed mogelijk is. Voor grotere bedrijven is dit echter lastig. Binnen het MKB is het besef doorgedrongen dat je meerdere organisaties nodig hebt om een transities vorm te geven. Ook grote bedrijven zien steeds meer in dat ze kleinere bedrijven echt nodig hebben. Ik vergelijk het vaak met een oceaan kruiser. Op volle zee kan deze prima zelfstandig varen, maar om aan te kunnen leggen in een haven heeft hij kleinere sleepboten nodig om goed te kunnen manoeuvreren. Het MKB brengt dus trek- en duwkracht in. De grote bedrijven kunnen op hun beurt bijdragen doordat ze meer financiële draagkracht hebben.”

“Daarvoor is het nodig om partners op een volwassen en integere manier te benaderen. Daarmee bedoel ik dat je goede zakelijke afspraken moet maken. En daarvoor moet je voldoende zelfvertrouwen hebben. Je moet ervoor zorgen dat je als professionele partij betaald krijgt voor de waarde die je levert. In de technieksector is het al heel gebruikelijk dat grote partijen de kleinere betalen voor de waarde die ze leveren. Het gebeurt vaak dat een grote partij een innovatie van een kleine startup koopt. Maar binnen het sociaal ondernemerschap gebeurt dit veel minder. In die sector zit heel veel zachte kennis. Deze kennis wordt structureel ondergewaardeerd en dit moet veranderen. Daar liepen we zelf ook tegenaan. De gemeente Amsterdam wilde dat we, samen met Peerby, een onderzoek uitvoerden naar de impact van de deeleconomie op de stad. Maar weigerde vervolgens om daaraan mee te betalen. Dat hebben we uiteindelijk dus niet gedaan.”

Doorzetten en geloven dat het wél kan

“Ik heb geleerd dat het betrekken van partijen die alleen met hun eigen belangen bezig zijn niet werkt. En ook mensen met een mentaliteit zoals ‘dat kan toch niet’, dragen niet bij aan het succes van een ondernemerscommunity. En tijd is altijd een hobbel. Je moet wel echt doorzettingsvermogen hebben om zoiets als UCo van de grond te krijgen. We hebben zes jaar moeten vechten om te realiseren wat er nu staat. De visie dat het wél kan, heeft ons op de been gehouden. Als je zelf weet dat het kan, dan ga je na een tegenslag de volgende dag weer met iemand anders praten. Net zo lang totdat je iemand tegenkomt die vindt dat het ook kan. En ik ben trots op wat er nu gerealiseerd is. Als ik hier binnenkom geniet ik van het licht en van de mensen. Hier naar kantoor komen verrijkt je leven.”

“Nu de community er is, zie ik dit niet als het eindpunt, maar pas als het begin. Ik kan niet wachten om te zien wat er nog meer gaat gebeuren. Nu we intern een goede start hebben gemaakt met de samenwerking tussen bedrijven binnen UCo, gaan we in 2018 hard werken aan de samenwerking tussen de community en andere organisaties, zowel binnen als buiten de provincie Utrecht. Om dat nationale centrum voor duurzaam ondernemerschap te worden is het nodig om verdere strategische samenwerking aan te gaan. Daar zetten we nu de eerste stappen voor.”

Tips en tricks

  1. Samen een werkplek delen, zoals bij een bedrijfsverzamelgebouw, is iets anders dan een ondernemerscommunity oprichten. Vanuit een community kan langduriger en diepgaander samenwerking ontstaan. Maar het duurt ook langer om zo’n samenwerking tot stand te laten komen.
  2. Maak onderscheid tussen kortstondige samenwerking om bijvoorbeeld een tender binnen te halen, en langdurige samenwerking. Bij de laatste moet je veel meer tijd besteden aan elkaar leren kennen voordat je het concreet over het samen aannemen van opdrachten kunt hebben.
  3. Ga niet met partijen in zee die alleen met hun eigenbelang bezig zijn.
  4. Als je als MKB’er samenwerkt met een (veel) groter bedrijf samenwerkt, zorg dan dat je goede zakelijke afspraken maakt, waarbij je niet moet vergeten om je te laten betalen voor de waarde die je levert. Specifiek voor sociaal ondernemers geldt dat ze moeten leren om de vaak ‘zachte’ kennis waar ze over beschikken, ook in geld moeten uitdrukken.
  5. Blijf geloven dat het wel kan, ook als je steeds hoort dat dat niet zo is. Er komt vanzelf een moment dat je met iemand praat die ook gelooft dat het kan.

Met dank aan:

  1. Tom Bosschaert, Founder en directeur Except Integrated Sustainability en Founder en bestuurslid UCo over Except

Geschreven door:

  1. Rutger van Weeren